COLUMNS VAN STEVEN DE JONG

Hitler of Gorbatsjov?

 Meer nog dan de economie, draait het erom wie als 'commander in chief' de nationale veiligheid het best kan waarborgen. De presidentskandidaat die met de thema's 'Irak' en 'terrorisme' het electoraat op zijn hand weet te krijgen, heeft straks de sleutel tot het Witte Huis. John Kerry heeft na drie debatten die felbegeerde sleutel nog niet te pakken. Als je in de slotfase van de campagne nog open deuren intrapt, zoals het opdreunen van het rijtje leugens van Bush, dan getuigt dat niet echt van vindingrijkheid. Voor wie ze nog niet kent, onderaan een link naar een acht minuten durende samenvatting van 'The incredible Lying Bush' op de muziek van 'Tell me Lies - N. Cole'.

Los van de presentatie ervan, heeft Kerry een redelijk verhaal. Kerry trekt met zijn visie over de Moslimwereld een heldere scheidslijn tussen de Democraten en de Republikeinen. Deze presidentskandidaat wil de focus leggen op investeren in menselijk kapitaal, in plaats van militaire repressie. Hij wijst erop dat al-Qaeda’s rekruteringsinspanningen almaar succesvoller worden. Amerika moet volgens hem slimmer optreden, zodat voorkomen kan worden dat de terreurgroep “hart en ziel van de Moslimgemeenschap wint”. Volgens Kerry moet dat wel gepaard gaan met het verkondingen van de boodschap aan “gewone mensen van Nigeria tot Egypte en van Pakistan tot Indonesië” dat zij “meer hebben om voor te leven, dan om voor te sterven”. Om die boodschap luister bij te zetten zei de presidentskandidaat dat de Verenigde Staten haar economische kracht moet gebruiken om de arme Moslimlanden te helpen en van hen moet verwachten dat zij streven naar “doelen van sociale en economische vooruitgang”. Ook wil hij Amerika uit haar internationale isolatie halen en investeren in bondgenootschappen.

Het treurige is dat hij met dit verhaal de zwevende kiezers onder de Republikeinen niet aan weet te boren. Kerry weet aan Bush' aantijging, dat hij een politieke draaikont zou zijn, geen positieve draai te geven. Hij zou bijvoorbeeld kunnen stellen dat Bush oorlog voert, zoals wij hier in Nederland de Betuwelijn aanleggen. Met een 'blinde tunnel'-visie refererend aan de uitzichtloze situatie in Irak. In de bedrijfseconomie kennen we het begrip strategisch management, waarbij men koers wijzigt als de missie uit het zicht raakt. Maak van je ‘zwakke punt’, een sterk punt Kerry!

K erry heeft anders dan Bush het verleden mee. Niet alleen op persoonlijk vlak, maar ook qua wereldgeschiedenis. Hij kan de conservatieve Amerikanen zekerheden bieden en Bush afschilderen als falende oorlogspionier. Gewoon met een verwijzing naar de bevrijding van het Oostblok.

In de jaren tachtig is het gehele voormalige Oostblok namelijk hervormd tot een democratisch stelsel. Oost-Europa werd destijds geleidt door communistische dictators als Honecker (DDR), Husák (Tsjecho-Slowakijke), Zjivkov (Bulgarije), Kádár (Hongarije) en Ceausescu (Roemenië). Allemaal idioten en uit het zelfde hout gesneden als Saddam Hoessein.

De Oost-Europeanen hebben zichzelf bevrijdt van die communistische onderdrukkers. Maatschappelijk verzet dat met het aantreden van Gorbatsjov, in maart 1985, werd gestimuleerd. Gorbatsjov deelde communistische dictators een psychologische tik uit en ondermijnde hun gezag met revolutionaire uitspraken richting de volkeren: “elke natie heeft het recht zijn eigen weg te kiezen”, “elk volk heeft het soevereine recht zijn eigen sociale systeem te kiezen” en “gebruik van geweld, ook binnen een bondgenootschap, is absoluut onaanvaardbaar”.

De bevolking van Oost-Europa begreep het: Moskou zou niet ingrijpen als de Oost-Europeanen zouden opstaan. Gorbatsjov had het geluk dat ook de regimes zijn oproep begrepen. De altijd gewelddadige dictators stonden opeens met lege handen toen het volk in 1989 zijn angst verloor en daadwerkelijk opstond. De opstand en het afzetten van de regimes kenmerkten zich door een relatief vreedzaam en geruisloos verloop, geen woekerende oorlog maar een bijna fluwelen revolutie. Alleen Ceausescu bleef halsstarrig zitten en kreeg daarom het voorrecht vlak voor kerst 1989 plaats te mogen nemen voor een vuurpeloton.

De geschiedenis wijst dus uit dat zelfs uit een dergelijk uitzichtloze situatie democratieën kunnen opbloeien, zonder militaire interventie van buitenaf. De leugens van Bush waren, voor alle duidelijkheid, destijds wél waarheid geweest. Dat betekent dat als Bush toen aan de knoppen had gezeten er hoogstwaarschijnlijk een Derde Wereldoorlog uitgebroken was. De dreiging van een omslag van een Koude naar een Hete Oorlog was enorm. Het was een tijd van voortdurende nucleaire dreiging, vingers aan de atoomknoppen, de sfeer van een Cuba-crisis, een woedende Chroesjtsjov en agressief communisme. Daar kwam bij dat het totalitaire systeem in stand werd gehouden door voortdurende collaboratie van meelopers, conformisten en angsthazen onder de eigen bevolking: de Oost-Europeanen waren zowel slachtoffer van, als pijler onder het systeem. Kortom, een soortgelijke situatie als in Irak, maar dan vele malen erger.

Kerry's boodschap sluit aan op de strategie van Gorbatsjov. Met deze les uit het verleden kan de Democraat aantonen dat democratie opleggen van bovenaf een heilloze zaak is. Maatschappelijk verzet stimuleren om een totalitaire dictatuur tot democratische rechtsstaat te hervormen geeft immers al genoeg gedonder. Net als de Irakezen, vielen de Oost-Europeanen na de hervorming in een diep gat, al hadden zij het geluk dat de fase van geweld achterwege bleef. In het decennium dat volgde na de val van de communistische machthebbers belandde Oost-Europa in een diepe crisis. Zo diep, dat velen zelfs weer terug verlangden naar het communistische regime. Geen Oost-Europeaan werd in zijn dagelijks leven ontzien toen letterlijk alles in de samenleving een drastische verandering onderging. Aanpassen aan het West-Europese systeem met een vrije markteconomie, een democratische rechtsstaat, een functionerend ambtenarenapparaat bleek zo eenvoudig nog niet. Een hele generatie viel tussen wal en schip. Babyboomers en ouderen konden de vrije markteconomie niet aan en waren te oud voor een nieuwe opleiding. Voor hen was geen plek op de arbeidsmarkt, hun spaargeld loste door de hoge inflatie in het niets op, toekomstdromen – die ze hadden na de bevrijding – smolten als sneeuw voor de zon: men ontwaakte in een onbekende en genadeloze wereld. Het enige wat ze overhielden aan de nieuwe democratische rechtsstaat was een flinke kater. Het aanzicht van bedelende bejaarden werd het straatbeeld, de volksgezondheid holde door de slechte sociale voorzieningen hard achteruit.

Wie nu naar Roemenië of Bulgarije afreist ziet hoe langzaam een wederopbouw, zelfs als er geen oorlog is geweest, in de praktijk gaat. Wie in 2025 naar Irak op vakantie gaat, zal niet anders aantreffen. Oké, we kunnen nu met recht zeggen dat de Oost-Europeanen beter af zijn. Maar als Bush zijn lijstje met schurkenstaten verder afwerkt, dan zijn na Afghanistan en Irak ook Iran, Libië en Noord-Korea aan de beurt. Daar heeft Amerika in de eerste plaatst niet het geld en de middelen voor, in de tweede plaats geen brede coalitie, ten derde kan zij niet inschatten hoe die regimes zich gaan verdedigen, ten vierde zijn de middelen er niet om na de stelselhervorming de landen weer op te bouwen en ten vijfde zal het een hausse aan aanslagen, gijzelingen en onthoofdingen opleveren. Gedurende de hele operatie zou men zich afvragen wat de missie van Bush ook al weer was. Een stabiele wereldorde?

Kerry’s zit met zijn beleidsstrategie voor buitenlandsbeleid op de zelfde lijn als Gorbatsjov. Bush’ ‘War on Terorism’ is in dat opzicht te vergelijken met de Holocaust. De wijze waarop de Bush-regering democratie exporteert vertoont operatieve gelijkenissen met de uitbreiding van het Derde Rijk. Ik sluit dit stuk daarom af met de hiernavolgende vergelijking (uit het essay ‘Terrorism in Context’ – Steven de Jong), opdat u zelf uw conclusies trekt.

Op 27 februari 1933, enkele weken na de machtsovername door Adolf Hitler, brandde de plenaire zaal van het Reichstag-gebouw volledig uit. De Nederlander Marinus van der Lubbe werd ter plekke gearresteerd en na een discutabel ‘openbaar proces’ geëxecuteerd. Nergens is zoveel over gespeculeerd als over het motief achter dit misdrijf. Het verhaal gaat dat Van der Lubbe als communistisch activist een revolutionair verzet tegen het nazisme wilde losmaken bij de arbeidersklasse. In een andere these wordt gesteld dat juist de nazi’s hem hebben aangezet om de Reichstag in brand te steken. Wat het motief ook was, Hitler verklaarde dat God hiermee het teken gaf om de communisten met ijzeren vuist te vernietigen. Een golf van staatsterreur rolde over Duitsland. Duizenden communisten, sociaal-democraten en andere tegenstanders van het nationaal-socialisme werden gearresteerd. Vanwege de noodtoestand kon Hitler, conform artikel 48 van de Grondwet, de burgerlijke vrijheidsrechten ‘opschorten’. De brand was helaas niet het sein tot de opstand van de arbeidersklasse, maar een incident dat Hitler op slimme wijze hanteerde om zijn macht verder te consolideren.

Op 11 september 2001, negen maanden na de inauguratie van George W. Bush als 43e president, werd Amerika getroffen door aanslagen op het Pentagon en het World Trade Center. Richard Clarke, ex-adviseur van Bush op het gebied van terreurbestrijding, verklaarde in een getuigenis voor de 9/11-Commission: “Bush repte al kort na de aanslagen over een aanval op Irak, terwijl er helemaal geen bewijzen waren dat Bagdad iets met de terreurdaden van doen had”. Volgens onderzoeksjournalist Bob Woodward zou vooral minister van Buitenlandse Zaken Powell de dadendrang van vice-president Cheney en Bush hebben gepoogd af te remmen, maar zonder succes. Bush zou zo geobsedeerd zijn van een oorlog tegen Irak dat hij alles aangreep, ook onbetrouwbare informatie van inlichtingendiensten, om een verband te kunnen leggen tussen al-Qaeda en Irak. Volgens Clarke, die er het boek ‘Against All Enemies’ over schreef, was direct al duidelijk dat al-Qaeda erachter zat en dat een aanval op Afghanistan als ‘thuishaven’ van het terreurnetwerk voor de hand lag. Die aanval op Afghanistan kwam er uiteindelijk ook, maar het ‘Plan of Attack’, tevens de titel van Woodwards boek, ging onverminderd door. Bush hield vol dat er banden waren of waren geweest tussen Baghdad en al-Qaeda. Op 20 maart 2003 begon Amerika, zonder mandaat van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, de oorlog tegen Irak.

Steven de Jong
18 oktober 2004

Hitler of Gorbatsjov (lange versie)


  Geef uw mening! naar boven
  Reacties op deze column naar boven
    nog geen reacties
naar boven
© Copyright Politiek-actie.net