|
Burgerlijke Raad voor het Regeringsbeleid (BRR) |
|
4.5 Toepassing referenda De parlementariërs Karimi (Groenlinks), Dubbelboer (PvdA) en Van der Ham (D66) hebben met een initiatiefvoorstel een referendum afgedwongen over de Europese Grondwet.(35) Kenmerkend voor de starre houding van het kabinet is dat vice-premier Zalm zich, namens de regering, in de algemene beschouwingen tegen een referendum heeft uitgesproken. Deze opstelling leidde tot een compromis: het werd geen beslissend maar een raadgevend referendum. Regering laat Koningin liegen over verwerking uitslag referendum De regering kan de uitslag van de volksraadpleging dus naast zich neer leggen en haar eigen koers volgen. Het kabinet heeft wel verklaard de uitkomst "te eerbiedigen" en premier Balkenende beloofde de uitspraak "te respecteren". Geruststellende woorden, die in de Troonrede al haar onschuld en waarde verloren. Beatrix sprak in de Ridderzaal het volgende uit: "Met de toetreding van tien nieuwe lidstaten en met het Grondwettelijk Verdrag, dat volgende maand zal worden getekend, heeft de Europese Unie nieuwe mijlpalen bereikt." De beslissing is dus al genomen, zonder de uitslag van het referendum te kennen. Het heeft er alle schijn van dat de regering met haar plannen de burgers een rad voor ogen draait. Burger voelt niet aan of Grondwet Europa goed is of niet Ook minister Bot doet daar, gewild of ongewild, aan mee. Op 23 juni 2004 zei hij in Nova: "Ik denk dat de kiezer haarfijn aanvoelt wat goed voor hem is en wat niet. En dus ook of een Europese Grondwet een vooruitgang in het Europese integratieproces is of niet."(36) Bot denkt hiermee de burgers aan te voelen, terwijl dat in de praktijk helemaal niet zo blijkt te zijn. Op het domein www.benbot.nl is een peiling gehouden onder honderd bezoekers, waar Bots veronderstelling werd voorgelegd. 92 procent zegt niet aan te voelen of een Europese Grondwet goed is of niet.(37) Burgers vinden dat minister Bot de Grondwet op website uit moet leggen De tweede vraag die gesteld kan worden is welke betekenis een raadgevend referendum nog heeft als de regering in gebreke blijft bij het uitleggen van de Grondwet. 83 procent zegt behoefte te hebben aan begrijpelijke uitleg over de 'in's en out's' van de Grondwet, blijkt uit een peiling op www.benbot.nl.(38) Zij menen dat daar een taak voor minister Bot is weggelegd, om dit op een eigen website te doen. In hoofdstuk 2 is geconstateerd dat vele burgers een helder idee hebben over de vorm van beleidscommunicatie in deze kwestie. Keurmerk democratie: inclusiviteit, openbaarheid en wederkerigheid De bestuurskundige Hajer benadrukte het belang van het publieke debat in aanloop op het referendum. Zijn idee wordt in de publicatie 'Interactief beleid is helemaal niet zo democratisch' beschreven: "Hajer wil naar een democratie als deliberatie toe. De essentie van dit perspectief is dat de kern van democratie bestaat uit overleg en discussie tussen burgers, overheid en marktpartijen. Democratie als deliberatie zou zoeken naar de territoriale schaal waarop kan worden gezegd dat iedereen die door het beleid geraakt wordt de mogelijkheid heeft over dat beleid mee te praten. Inclusiviteit (participatie indien burger geraakt wordt door beleid), openbaarheid (geen achterkamertjes) en wederkerigheid (helder krijgen wat de burger bedoelt en wat de overheid bedoelt) hanteert hij als keurmerk voor interactief beleid."(39) Producten overleg en discussie uitgangspunt voor vragen referendum In navolging van een democratie als deliberatie schetst Hajer een tweede generatie referenda, waarbij de producten van de deliberatie de vragen voor het referendum zijn. De kracht van het referendum is dan niet meer de keuze aan het eind, maar het debat dat eraan vooraf gaat. Deze voorstellen faciliteren de burger in een gelijkwaardige toegang tot de politieke arena, vermorzelen achterkamertjes en legitimeren belangengroepen en burgers zakelijk te participeren en te onderhandelen in beleidskwesties. Minister De Graaf: 'Rolverdeling burger en overheid scheefgetrokken' Referenda die op een dergelijke wijze geďnstitutionaliseerd worden zijn in de ogen van de Nederlandse regering een nachtmerrie, maar gezien de crisis in het politieke bestel en het ongenoegen in de samenleving broodnodig. Uitzondering op de regel is minister Thom de Graaf van Bestuurlijke Vernieuwing. Hij erkent dat de rolverdeling tussen overheid en burger op een aantal punten scheefgetrokken is en dat de discussie over interactief beleid wordt gevoerd vanuit een verkeerd uitgangspunt: "De overheid neemt de volle verantwoording voor een maatschappelijk probleem op zich. We staan voor een nieuwe fase waarbij een maatschappelijk contract burgers, bedrijven en overheid samen verantwoordelijk maakt voor beleid."(40) Initiatieven minister De Graaf brug te ver, democratie ligt om de hoek Die verantwoordelijkheid betrekt De Graaf op een maatschappelijk contract, maar kan zeker ook toegepast worden in het institutionaliseren van het publieke debat dat vooraf moet gaan aan een referendum. De burger wordt dan bij het beleid betrokken, krijgt inzicht en ervaring, en kan op basis daarvan een weloverwogen keuze maken bij het referendum. De Graaf heeft hiervoor de juiste inslag en pretenties, maar richt zich momenteel op meer ingrijpende processen als de hervorming van het kiesstelsel en de gekozen burgermeester. Ook belangrijk, maar de democratische waarde ervan steekt schril af tegen de tweede generatie referenda waar behoefte aan is. Afwijzing referendum toetreding Turkije ondermijnt democratie De wassen neus die de regering heeft gemaakt van het referendum over de Europese Grondwet, is nog niets vergeleken met haar opstelling ten tijde van het debat over een mogelijk referendum betreffende de toetreding van Turkije. De regering heeft inmiddels groen licht gegeven voor de aanvang van de onderhandelingen, terwijl de burgers niet geraadpleegd zijn. Premier Balkenende verwierp het idee van VVD-fractieleider Van Aartsen om een referendum te houden. "Ik ben er geen voorstander van, en het is nu niet aan de orde", zei hij op een wekelijkse persconferentie.(41) Dat is opmerkelijk, want uit opiniepeilingen en petities(42) blijkt dat toetreding van Turkije tot de Europese Unie nog gevoeliger ligt dan de aanvaarding van de Europese Grondwet. Hiermee ondermijnt de premier de essentie van een behoorlijke democratie. 57 procent van de bevolking is, volgens een peiling van RTL-Nieuws van begin oktober, tegen de toetreding van deze islamitische seculiere staat. Aan dat signaal kan en mag de regering niet zomaar voorbij gaan. Meer interactie en participatie maken referenda minder nodig De kosten voor nationale referenda kunnen in de tientallen miljoenen lopen. Het is daarom onmogelijk en onwerkbaar om bij iedere ingrijpende beleidsmaatregel het volk te raadplegen. Er zijn tenslotte niet voor niets parlementsverkiezingen. De bestuurskundige Hajer gaf in zijn voorstel voor een tweede generatie referenda aan dat de kracht van het referendum, het debat dat eraan vooraf gaat zou moeten zijn. In een gezond politiek bestel geldt dat ook voor de verhouding burger en overheid: de kracht van de democratie is het debat in de samenleving. Wetgeving wordt immers veelal gemaakt nadat een issue onderwerp van het publieke debat is geweest. Dit proces veronderstelt dat de regering, zogezegd, luistert naar het volk en signalen opvangt uit de samenleving. Wederzijds vertrouwen is daarbij een vereiste. Aan dat vertrouwen en die communicatie, kortom de interactie, ontbreekt het. Wanneer beleid meer toegesneden wordt op basis van signalen uit de samenleving, zouden referenda minder nodig zijn. Vanzelfsprekend kan internet ook hierbij een rol spelen, aangezien gelijke informatie gelijke kansen schept in de discussie over de toekomst van de leefomgeving. De burger moet de gelegenheid krijgen tot het aangaan van die discussie door de mogelijkheid direct te reageren op plannen.(43) 4. BELEIDSCOMMUNICATIE, VERTROUWEN EN DRAAGVLAK 4.1 Zwevend draagvlak 4.2 Investeren in dialoog 4.3 Burgerparticipatie en -consultatie 4.4 Democratische inhaalslag 4.6 Spanningsveld tussen politiek en media |
(35) Karimi, F., Dubbelboer, N. (mei 2003) - 'Initiatiefvoorstel inzake Wet raadplegend referendum Europese Grondwet', Den Haag: Eerste Kamer der Staten-Generaal.
(36) Mingelen, F., Karhof, J. (juni 2004) - 'Den Haag Vandaag: ja tegen Europese grondwet', NOVA.
(37) BenBot.nl (juni-juli 2004) - Peiling: 'Voelt u haarfijn aan of een Europese Grondwet goed is?'.
(38) BenBot.nl (juni-juli 2004) - Peiling: 'Hoe moet Bot de Europese Grondwet uitleggen?'.
(39) Jong, de, S. (november 2003) - 'Interactief gebiedsgericht beleid is helemaal niet zo democratisch', Politiek-Actie.net.
(40) Graaf, de, T. (oktober 2003) - 'Interactieve beleidsvorming of maatschappelijk contract?', Politiek-Digitaal.
(41) De Volkskrant (november) 2004) - 'Premier tegen referendum Turkije'.
(42) Jong, de, S. (december 2004) - 'Petitie Laat Turkije toetreden tot de EU aangeboden aan Europarlementariërs', Politiek-Actie.net.
(43) Jong, de, S. (september 2003) - 'Provincies GIS-sen achter het Net', Symposium ‘Participatie en Inspraak van Bewoners en Belangengroepen in het Gebiedsgericht Beleid in Vlaanderen en Nederland’.
|
© Politiek-actie.net. Overname van teksten is toegestaan, mits een degelijke bronvermelding wordt gehanteerd.